“สารเคมีในบ้าน” ที่อยู่รอบตัวเรา ไม่ว่าจะเป็นน้ำยาล้างห้องน้ำ ยาฆ่าแมลง ไปจนถึงครีมทาผิว ใช้อย่างไรให้ปลอดภัย ไม่เสี่ยงอันตราย

• สารเคมีที่มีในบ้าน ทำไมเราต้องอ่านฉลากก่อนใช้เสมอ (นาที 1.50)
• ทำไมการเก็บสารเคมีบางชนิดต้องหลีกเลี่ยงแสงแดด (นาที 5.15)
• ข้อควรระวังจากสารเคมีประเภทที่ใช้ทำความสะอาด (นาที 6.25)
• ประโยชน์ของน้ำส้มสายชู (นาที 10.30)
• สารเคมีที่ใช้กำจัดแมลง (นาที 11.55)
• สารเคมีที่ใช้กำจัดหนู (นาที 16.50)
• ทำไมยาฆ่าหญ้าอันตรายกว่ายาฆ่าแมลง (นาที 20.40)
• สารเคมีมีประโยชน์ แต่ก็มีโทษเช่นกัน ดังนั้นการอ่านฉลากจึงเป็นเรื่องสำคัญ (นาที 23.10)
________

• สารเคมีที่พบในบ้านมีหลากหลาย เช่น ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดในห้องน้ำ ยากำจัดแมลง ยาเคมีสำหรับดูแลสนาม/ต้นไม้ ยาที่ใช้กับสัตว์เลี้ยง ยาและอาหารเสริม เป็นต้น
• สารเคมีหลายชนิดให้ประโยชน์และช่วยแก้ปัญหาได้จริง แต่ก็มีความเสี่ยงถ้าใช้งานหรือจัดเก็บไม่ถูกวิธี จึงไม่ควรทำให้เกิดความกลัวจนไม่ยอมใช้เลย แต่ต้องใช้ด้วยความรู้และความระมัดระวัง

• ทุกผลิตภัณฑ์มีฉลากระบุชนิดการใช้งาน ข้อบ่งใช้ ข้อควรระวัง และคำเตือน ซึ่งสำคัญมากต่อการใช้งานที่ปลอดภัย
• ผู้บริโภคควรเปรียบเทียบฉลากและส่วนประกอบเมื่อเลือกซื้อ โดยคำนึงถึงประสิทธิภาพ เทคโนโลยี และความเหมาะสมกับความต้องการ (เช่น ยาสีฟันควรมีฟลูออไรด์เป็นพื้นฐาน และพิจารณาคุณสมบัติอื่นๆ เพิ่มเติม)
• ปัญหาเช่นฉลากตัวอักษรเล็กทำให้ผู้ใช้ไม่อ่าน ควรเรียกร้องให้ผู้ผลิตปรับปรุงฉลากให้ชัดเจนกว่าเดิม

• การจัดเก็บขึ้นอยู่กับชนิดของสารเคมี ต้องปฏิบัติตามคำแนะนำบนฉลากเสมอ
• หลีกเลี่ยงการถ่ายสารเคมีใส่ขวดอื่นหรือภาชนะที่ใช้สำหรับบริโภค เพราะจะเพิ่มความเสี่ยงจากการผิดพลาด
• สารเคมีบางชนิดห้ามถูกแสงแดด (ความร้อน/แสงทำให้สารเสถียรภาพลดลง) ตัวอย่างเช่น ผลิตภัณฑ์บรรจุก๊าซ (aerosol) ไม่ควรทิ้งไว้ในรถยนต์กลางแดดเพราะความดันภายในขวดจะเพิ่มขึ้นและมีความเสี่ยงแตกระเบิด
• แยกการเก็บสารอันตรายให้พ้นมือเด็ก ยึดตำแหน่งที่สูงหรือที่เด็กไม่เข้าถึง และระมัดระวังเมื่อมีผู้สูงอายุที่มีปัญหาสายตายาว

• ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่ใช้ขจัดคราบหนักมักมีส่วนผสมเป็นกรด (เช่น กรดไฮโดรคลอริก / กรดคลอริกบางชนิด) หรือส่วนผสมกลุ่มออกซิไดซ์/คลอรีน (เช่น ไฮโปคลอไรท์) — ใช้เพื่อกำจัดตะกรัน คราบฝังแน่น คราบสี ฯลฯ
• ยิ่งต้องกำจัดคราบหนักมากขึ้น ส่วนผสมมักมีฤทธิ์เข้มข้นขึ้น จึงต้องสวมอุปกรณ์ป้องกัน (ถุงมือ หน้ากาก) และระวังการสัมผัสหรือสูดดม
• หลีกเลี่ยงการผสมผลิตภัณฑ์ต่างชนิดกันโดยไม่ตรวจฉลาก เพราะหากผสมกรดกับสารฟอกขาว (คลอรีน/ไฮโปคลอไรท์) จะปล่อยก๊าซคลอรีนที่เป็นอันตราย (อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้)
• ควรหลีกเลี่ยงการเปลี่ยนยี่ห้อแล้วเทรวมขวดเก่ากับขวดใหม่ การผสมกันของสารที่ต่างประเภทอาจเกิดปฏิกิริยาที่เป็นอันตรายได้

• กลุ่มเป้าหมายของสารกำจัดแมลงแบ่งเป็นแมลงบิน (เช่น ยุง) และแมลงคลาน/คืบ (เช่น แมลงสาบ) — วิธีและความแรงของสารที่ใช้จะแตกต่างกันเพราะโครงสร้างและความทนทานของแมลงต่างกัน
• ปัจจุบันมีเทคนิคสมัยใหม่ เช่น เหยื่อที่แมลงพาไปถึงรังแล้วตาย (bait) ซึ่งมักเป็นวิธีที่ไม่ต้องเห็นศัตรูโดยตรงและให้ผลดีในกรณีที่แมลงมีพฤติกรรมเดินเป็นทาง/เป็นระเบียบ
• สำหรับมด การวางเหยื่อเป็นป้ายในเส้นทางที่มดเดินเป็นวิธีที่ได้ผลดีกว่าการวางในกล่องอาหารที่อาจไม่ถูกสัมผัส
• แมลงสาบมักจะทนทาน ต้องเลือกวิธีที่เหมาะสม เช่น เหยื่อกาวกับกับดัก หรือเหยื่อที่พาไปตายในรัง แต่การกำจัดต้องคำนึงถึงความสะอาดและสุขภาวะในบ้าน

• กับดักกาวและกับดักแบบมีเหยื่อให้ผลในระดับหนึ่ง แต่เมื่อสัตว์ติดกับดัก เราต้องจัดการซากอย่างรัดกุม (คลุมถุงดำ ทิ้งนอกบ้านอย่างเหมาะสม) เพื่อป้องกันปัญหาสุขอนามัย
• การกำจัดหนูมีทั้งกับดักกาวกับเหยื่อที่ออกแบบให้ดึงดูดและให้ผลในระยะยาว สารเคมีที่ใช้ต้องพิจารณาความปลอดภัยต่อคน สัตว์เลี้ยง และสิ่งแวดล้อม

• ยาฆ่าหญ้าโดยทั่วไปอาจมีความเสี่ยงมากกว่า ยกตัวอย่างกลุ่มสารบางประเภท (เช่นพาราควอต) ซึ่งถูกกล่าวถึงว่าเป็นสารที่มีความเป็นพิษรุนแรงและมีการควบคุม/แบนในหลายพื้นที่ การใช้ต้องระมัดระวังอย่างยิ่ง
• ควรเก็บแยกจากภาชนะที่ใช้ในบ้าน หากจำเป็นต้องฉีดพ่นบริเวณบ้าน ควรพิจารณาผู้ที่อาศัยอยู่บริเวณนั้นโดยเฉพาะเด็กและผู้สูงอายุ

• อย่าถ่ายสารเคมีที่เหลือใส่ขวดที่ไม่มีฉลากหรือภาชนะที่ใช้ในครัว เช่น ขวดน้ำดื่มหรือขวดเครื่องปรุง เพราะจะเกิดความสับสนและอุบัติเหตุได้
• หลีกเลี่ยงการเทรวมขวดของสองผลิตภัณฑ์ยี่ห้อหรือชนิดต่างกันเพราะอาจเกิดปฏิกิริยาที่เป็นอันตราย

• สำหรับคราบที่ไม่หนักหรือเมื่อต้องการวิธีที่อ่อนโยนสามารถใช้วิธีดั้งเดิมเช่นน้ำส้มสายชูเจือจาง แต่หากคราบหนักก็อาจยังต้องใช้สารเคมีเชิงพาณิชย์ซึ่งมีประสิทธิภาพกว่า
• วิธีพื้นบ้านบางครั้งใช้งานได้ แต่ถ้าเป็นคราบฝังแน่นอาจต้องใช้สารที่มีฤทธิ์แรงกว่า

• สารเคมีมีทั้งประโยชน์และโทษ การใช้งานอย่างถูกวิธีจะช่วยให้ได้รับประโยชน์โดยลดความเสี่ยง
• ปฏิบัติตามหลักการสำคัญ: อ่านฉลากอย่างละเอียด เปรียบเทียบก่อนซื้อ จัดเก็บให้ปลอดภัย แยกสารออกจากของบริโภค หลีกเลี่ยงการผสมสารที่ไม่ทราบ และสวมอุปกรณ์ป้องกันเมื่อจำเป็น
• อย่าสร้างความกลัวจนไม่ใช้เลย แต่ให้ใช้ด้วยความรู้และความระมัดระวัง นอกจากนี้ให้ผู้บริโภคใช้เครื่องมือสืบค้น เพื่อเสริมความรู้เมื่อไม่แน่ใจ

รายการรอบตัวเรา วันอาทิตย์ 10.30 น. Chula Radio [19 ต.ค.68]
ผู้ดำเนินรายการ: ศ.ดร.สุชนา ชวนิชย์ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
วิทยากร: รศ.ดร.โรจน์ฤทธิ์ โรจนธเนศ ภาควิชาเคมี คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย